Vanaf twaalf jaar

JEUGDBOEKEN NR. 7, SEPTEMBER 2023

Marc ter Horst: Rugzwemmen

door Frauke Pauwels

12+ - Sinds het veelgeprezen en vaak vertaalde informatieve boek Palmen op de Noordpool (Gottmer 2018) is Marc ter Horst een belangrijke stem in de bespreking van klimaatverandering. Ook met ander werk, zoals Viruswereld (Gottmer 2021), verwierf hij aanzien als schrijver van goede non-fictie voor kinderen. Met Rugzwemmen laat hij die non-fictie voor het eerst achter zich en schrijft hij een boeiende roman voor tieners waarin het klimaat centraal staat. Kinderboeken en jongerenromans die klimaatverandering thematiseren, zijn er wel meer, maar weinige doen dat zozeer in het nu. Mogelijk maakt Ter Horsts achtergrond in non-fictie dat hij meer dan andere schrijvers durft te kiezen voor dat eigentijdse – de realistische, hedendaagse setting waartegen zijn verhaal zich afspeelt zou snel kunnen veranderen.  

Rugzwemmen
neemt de jonge lezers ernstig door precies hun positie als kind te bevragen: hoe verhoud je je als tiener tot de overtuiging van je ouders? Noors ouders vinden het vanzelfsprekend dat ze mee demonstreert voor het klimaat, maar als twaalfjarige zoekt zij zelf steeds meer een uitweg om even ‘niet tussen het slechte nieuws’ te zijn.
 
‘Ik wist wel dat de gletsjers smelten. En toch draaide ik de kraan niet dicht. Niet op tijd in ieder geval. Het was nooit op tijd. Je kon altijd meer doen voor het milieu, voor je ouders. Het was nooit genoeg.’  
 
Ze vindt een uitlaatklep in het zwemmen, en legt haar eigen leven steeds vaker naast dat van vrienden die andere keuzes maken – zoals vliegtuigreizen. Als haar ouders haar ongevraagd inschrijven voor een ‘Spetterkamp’ in de hoop Noors somberte te keren, gaat ze haar eigen weg. Tim, de nieuwe jongen in de klas met zijn vele weetjes en onverstoorbaarheid, wordt een onverwachte medestander.
 
Rugzwemmen brengt erg veel elementen samen: informatie over milieu en klimaat, klimaatacties zoals het laten leeglopen van autobanden middels linzen, demonstraties, bosbranden en overstromingen in Griekenland, covid-19, het overlijden van een moeder, de relatie tussen ouders en hun kinderen enz. Toch doet Ter Horst dat erg geloofwaardig en doseert hij de informatie zo dat de spanning behouden blijft. Soms is de vertelstem van de twaalfjarige Noor wat zoekend, maar al snel neemt die de lezer helemaal voor zich in. Ter Horst neemt ook op dat vlak het risico op snelle veroudering: er wordt gechat, een Insta-feed gevolgd, woorden als ‘awkward’ of ‘boomer’ gebruikt, gerefereerd aan merken, muziek en films…
 
‘De roman is veel te traag om op de barricaden te kunnen functioneren,’ schrijft Laurens Ham in een essay over ‘de activismeroman’ op het platform De Reactor. Verderop in dat stuk heeft hij het ook nog over ‘een subgenre binnen de activismeromans: dat van boeken waarin kinderen van uitgesproken activistische ouders hun frustraties en trauma’s verwerken’. Voor zover ik weet, kwam dat thema in realistische kinderboeken nog niet expliciet aan bod (wel speelt de relatie tussen kinderen en hun activistische ouders een rol in, bijvoorbeeld, de dystopische Quotum-reeks van Marloes Morshuis). In Rugzwemmen analyseert Ter Horst die kwestie en de intergenerationele uitdagingen die onvermijdelijk gepaard gaan met de klimaatverstoring. Dat doet hij overtuigend, grappig en spannend vanuit het perspectief van een twaalfjarige, zonder uit het oog te verliezen dat fictie lezers moet laten meedeinen op de stroom van het verhaal.  
 
Marc ter Horst: Rugzwemmen, Gottmer, Haarlem 2023, 224 p. ISBN 9789025778071. Distributie L&M Books

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2024

Bloedzang

Caro Van Thuyne

De essays 1982-2022

Stefan Hertmans

De vlaktes

Federico Falco

Licht dat naar ons tast. Verzamelde gedichten

Bernard Dewulf

Puur geluk

Katherine Mansfield

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2024

Er kwam een krokodil logeren

Harmen van Straaten

Het meisje van het woud

Eléonore Devillepoix

Liefde en dood in de rode stad

Rindert Kromhout

Net goed!

Tjibbe Veldkamp, Rachelle Slingerland (ill.)

Patina. Patty is geen bagger

Jason Reynolds

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri