Vanaf negen jaar

JEUGDBOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2023

Do van Ranst: Hiernaast, bij ons thuis

door Jan Van Coillie

9+ - Als er één thema is waar Do van Ranst zich het beste in thuis voelt, is dat wel de familie, met focus op de relaties binnen een gezin. Die relaties staan centraal in enkele van zijn bekendste boeken, zoals Mijn vader zegt dat wij levens redden (2004), Moeders zijn gevaarlijk met messen (2008) Mombakkes (2010), De engel Yannick (2013) en Die foto waar ik niet op sta (2014). Ook in Van Ransts nieuwste roman, Hiernaast, bij ons thuis zijn de complexe verhoudingen in een gezin een belangrijk thema en net als in vorige boeken zorgt een geheim dat onthuld wordt voor een spanningsboog.  

De locatie waar het verhaal zich afspeelt, is gewoon én bijzonder, wat al in de titel vervat zit. ‘Ons thuis’ is het huis waar Pipa, de ik-verteller, woont met haar mama. Na de dood van haar broertje Sam, door een dramatisch ongeval dat haar ouders uit elkaar dreef, houdt haar moeder er een B&B open. Daar ontvangt ze familie van zieke kinderen die verblijven in het ziekenhuis vlakbij. In haar geheime kamer onder de trap houdt Pipa met de laptop contact met haar vader, die als jazzmuzikant de wereld rond reist.
 
Wanneer de familie Duinslager bij hen intrekt omdat hun zoon Paul in het ziekenhuis is opgenomen, raakt Pipa in de ban van zijn zus Felien. Ze voelt zich aangetrokken tot het zwijgzame en raadselachtige meisje: waarom praat die bijna niet over haar broer en is ze echt geadopteerd zoals ze zelf beweert? Het contact met Felien dwingt Pipa om zelf letterlijk en figuurlijk uit haar hok te komen en dé waarheid bloot te leggen die al haar leugens moet opruimen. Op het eind komen alle verhaaldraden én alle belangrijke personages uit het leven van Pipa bij elkaar rond Pauls ziekbed. Deze passage had sterker gekund: de draden worden te snel afgehaspeld en het weefwerk komt wat gekunsteld over. ‘Alles is veel’ beseft Pipa in het ziekenhuis, jawel, maar in het geheel van het verhaal té veel. Het slothoofdstuk maakt echter veel goed. Het is kort en krachtig, met zinnen onder elkaar als in een gedicht. En net als poëzie laat het veel open voor de lezer en stemt het tot nadenken.
 
Overigens zet het hele verhaal de lezer aan het denken: over vriendschap, het verwerken van verdriet, schuld, maar vooral over waarheid en leugen. De kracht van Do van Ranst is dat hij deze thema’s op een natuurlijke manier in het verhaal weet te verwerken én in een heldere, rake stijl. Bij het begin is het even wennen aan de korte, gelijklopende zinnen. Maar al snel duik je in de gedachten van Pipa. Als ik-verteller geeft ze zichzelf geregeld bloot of probeert ze zich te profileren:
 
‘Ik ben geen bemoeiziek meisje, zoals mama soms zegt. Ik ben gewoon nieuwsgierig. Of beter nog: ik ben geïnteresseerd. Dat mag toch?’
 
In een poging om het ingewikkelde leven te beheersen en te ordenen, zet Pipa streepjes bij gebeurtenissen die ze bizar of belangrijk vindt: het aantal keren dat Hugo zijn ladder laat staan (en zo terug kan komen om haar moeder te zien), het aantal ontmoetingen met haar vader, het aantal moeders van zieke kinderen die niet willen pottenbakken in het atelier van haar mama en vooral… het aantal leugens, want daar is ze goed in, al beseft ze dat leugens een eigen leven gaan leiden als je niet oppast en dat uiteindelijk de waarheid boven komt:
 
‘Aan de waarheid kun je niet ontkomen.
Aan leugens uit het verleden wel.’
 
Van Ranst slaagt er ook in om de relaties van Pipa met de mensen om haar heen kernachtig in woorden te vatten. Soms gebruikt de auteur hiervoor een veelzeggend beeld, bijvoorbeeld wanneer haar mama Pipa naar bed stuurt: ‘Ze geeuwt tegen de rug van haar hand, alsof ik als een peuter bij tekst een illustratie nodig heb.’ Van Ranst heeft een bijzonder oog voor betekenisvolle lichaamstaal: ‘Mama duwt tot ik tegen haar aan sta. Ik voel haar lichaam trillen en ik voel ook dat ze het tegen wil houden, maar dat het niet lukt. Niet met de beste wil van de hele wijde wereld.’
 
Met haar vader communiceert Pipa via video-call. Deze gesprekken klinken zo natuurlijk dat je het gevoel hebt echt mee te luisteren. Je voelt ook de genegenheid en speelse verbondenheid tussen beiden. Ook zonder dialoog slaagt Van Ranst erin de band tussen Pipa en haar vader met weinig woorden herkenbaar te typeren vanuit het standpunt van een puber: ‘Papa wroet door mijn haar. Ik trek mijn hoofd weg. Het wordt stilaan gênant. Het gaat altijd zo als papa me ziet in het echt. Hij weet zich dan geen raad met zijn teveel aan enthousiasme en hij probeert alle gemiste knuffels en zoenen in minder dan geen tijd in te halen.’
 
Ook haar band met Felien is fijngevoelig in woorden gevat, vanaf het moment waarop die de juiste vraag stelt over Pipa’s armbandjes -- anders dan haar ouders -- én naar haar knipoogt: ‘Alsof we nu al samen een geheim hebben.’ Wanneer ze hun grootste geheimen gedeeld hebben en Felien haar ‘Pip’ noemt, klinkt dat ‘alsof ze een zus zou kunnen zijn, maar dan echt een bovenste beste zus. Een tweelingzus. Als zij mijn zus was, hingen we aan elkaar en niet met onze schouder of heup, zoals ik laatst in een docu zag, maar met ons hart. Met ons hele zijn.’
 
Het is vooral deze sobere maar trefzekere verwoording van menselijke relaties die maakt dat je je als lezer thuis voelt in Hiernaast, bij ons thuis.
 
Do van Ranst: Hiernaast, bij ons thuis, Davidsfonds/Infodok, Antwerpen 2023, 135 p. ISBN 9789002278693. Distributie Standaard Uitgeverij

deze pagina printen of opslaan

Nieuwe recensies

BOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2024

Bloedzang

Caro Van Thuyne

De essays 1982-2022

Stefan Hertmans

De vlaktes

Federico Falco

Licht dat naar ons tast. Verzamelde gedichten

Bernard Dewulf

Puur geluk

Katherine Mansfield

naar overzicht

JEUGDBOEKEN NR. 2, FEBRUARI 2024

Er kwam een krokodil logeren

Harmen van Straaten

Het meisje van het woud

Eléonore Devillepoix

Liefde en dood in de rode stad

Rindert Kromhout

Net goed!

Tjibbe Veldkamp, Rachelle Slingerland (ill.)

Patina. Patty is geen bagger

Jason Reynolds

naar overzicht


ontwerp: Ann Van der Kinderen   |   programmatie: dataweb   |   © MappaLibri