12+ - Het lijkt al jaren erg stil in de
jeugdpoëzie. Ted van Lieshout blijft uiteraard – en gelukkig! – een vaste
waarde met geregeld nieuw sterk werk, recent was er van Hans Hagen Onbreekbaar, en Plint verzamelt in
het
tijdschrift Dichter heel wat
moois van nieuwe én bekende namen, maar verder bleef het behoorlijk stil. Met Vlinders in het mijnenveld klinkt nu ook
Daniel Billiet weer op. Billiet was vanaf het einde van de jaren ’80 en in de
jaren ’90 een van de sterke stemmen van de Vlaamse jeugdpoëzie en stopte – zo
schetst de binnenflap – eigenlijk nooit met schrijven, al is het tien jaar
geleden dat er nog een nieuwe bundel lag.
Vlinders in het mijnenveld brengt ruim vijftig gedichten in zeven
heldere rubrieken: ‘armoede’, ‘ik’, ‘school’, ‘moeder’, ‘vader’, ‘dieren’ en
‘liefde’. Die weinig poëtische indeling zegt gelukkig weinig over de taal van
de gedichten – en ook de inhoud ontsnapt doorgaans aan dat rigoureuze kader.
Billiet kiest in deze bundel stelling voor mensen in de marge, voor wie in
ouders, armoede of systemen extra hindernissen vindt. Dat expliciete engagement
leidt tot gedichten die verder kijken dan ontluikende seksualiteit of ruzie met
ouders en is alleen al daarom verfrissend.
In het voorwoord noemt
kinderrechtencommissaris Bruno Vanobbergen de gedichten ‘grillig en onvoorspelbaar,
of lastig’, de bundel ‘een plek die kinderen uitdaagt zichzelf op het spel te
zetten.’ Dat mag dan klinken als iets wat literatuur sowieso zou moeten doen,
Vanobbergen heeft gelijk. Billiet daagt zijn lezers uit en schuift met woorden
en beelden tot een puzzel die niet helemaal meer past, zoals in het sterke
openingsgedicht ‘Aan een leiband’. Naar Billiets goede gewoonte zet hij
alledaagse woorden bijna terloops in verzen om, om er dan een treffend beeld
tussen te weven:
‘Zo traag schuifelen, zo boos blaffen ze
me na met hun hond.
Terwijl ik alleen
maar wat fladder door de straat.’
Is de vrijheidsdrang
van deze ik-persoon nog makkelijk te vertalen naar die van het overgrote
merendeel van de jongeren, dan zijn de problemen in de daaropvolgende gedichten
een stuk specifieker. Armoede, alcoholmisbruik, zelfverminking, huiselijk
geweld… Het zijn niet de lichtste onderwerpen. Toch zijn de gedichten zelden
expliciet en is het, ondanks de aantekeningen achteraan, de onderschriften nu
en dan en de indeling in rubrieken, aan de lezer om in te vullen wat tussen de
lijnen is gebeurd. Dat maakt deze poëzie ruim leesbaar, voor vele leeftijden en
voor vele levenservaringen.
Het valt op dat Billiet bij zijn lezingen en workshops goed
heeft geobserveerd. Soms blijft dat echter net te sterk voelbaar, waardoor een
gedicht er niet helemaal in slaagt boven die observatie uit te stijgen, zoals
in ‘Alles in de was’ waarin een jongen geen aangepaste kleren heeft voor
winters weer. Veel vaker echter lukt dat wél en krijg je een interessant en
authentiek klinkend spel met registers, klanken of beeldspraak, waardoor de
taal erin slaagt het onderwerp te ontmijnen. In ‘Bont en blauwe pech’
bijvoorbeeld somt een ik-persoon verklaringen op, zoals
‘Ik viel vannacht domweg uit
een nachtmerrie.
Op mijn rechteroog.
Ja, ik slaap nogal hoog, juf.
Van mijn fiets
getuimeld.
Je kiest niet altijd zelf de wind.
Mijn
papa ook niet als hij in de wind.’
Billiet is er meester in om verzen in te zetten met taal
die doodgewoon klinkt en dan zachtjesaan gaat schuren. Niet alle vijfig
gedichten doen dat even overtuigend, maar het ruime aanbod in thema’s én taal
zetten de deur open voor vele soorten lezers.
Vlinders in het mijnenveld verscheen bij een kleine uitgeverij die
een allegaartje aan publicaties uitbrengt. Het is spijtig dat een bundel als
deze geen plek vindt – of wil? – binnen een fonds met een sterk oog voor poëzie
en het is dan ook te hopen dat deze bundel niettemin zijn weg vindt naar flink
wat jongeren en ‘mensen met jonge dromen’, zoals de ondertitel suggereert. Een
mooie kans om taal en ideeën open te wrikken!
Daniel Billiet: Vlinders in het
mijnenveld. Gedichten voor mensen met jonge dromen, Uitgeverij De Draak,
Tollembeek 2018, 79 p. ISBN 9789490738396. Distributie EPO
deze pagina printen of opslaan