Vanaf negen jaar
JEUGDBOEKEN NR. 10, DECEMBER 2024
Chen Jiatong: White Fox. Sami en de maansteen
door Bea De Koster
9+ - Sami is een poolvos en het verhaal begint met zijn
fascinatie voor mensen die het qua comfort en levenswijze veel beter hebben dan
de dieren. Maar naast de warmte en hartelijkheid in het gezin dat hij jaloers
gadeslaat, krijgt hij ook de andere kant van mensen te zien. Jagers schieten
zijn ouders af en hij blijft alleen achter. Voor haar dood vertelt zijn moeder
hem over de maansteen die begraven ligt in het hol en die hem naar de schat van
Ulvar kan brengen, een schat die magische krachten bevat waardoor dieren in
mensen kunnen veranderen. Sami gaat alleen op stap en ontdekt een wereld vol
ellende, gevaren en onrechtvaardigheid, want ook onder de dieren is er goed en
kwaad. Sami is bang, maar slaat zich overal doorheen en krijgt gaandeweg
vrienden die samen met hem op avontuur gaan terwijl de maansteen hen de weg
wijst. Het verhaal eindigt op het moment dat hij gevangen genomen wordt door de
vossenroedel die hem al de hele tijd op de hielen zit om de maansteen te
bemachtigen. En net dan duikt ook Sami’s broer op. Maar die is hem helaas niet
zo goed gezind als hij had verwacht. Ook hij wil de maansteen om zelf de schat
van Ulvar te vinden. Een cliffhanger van formaat.
De fantasie van Chen Jiatong is behoorlijk
gedurfd. Er vallen al snel doden en dat maakt de gevaren voor Sami heel
overtuigend en dreigend. Aan de andere kant vervalt de auteur nogal in een
patroon. Telkens weer lijken de dieren of mensen die Sami op zijn weg ontmoet
redders in de nood, terwijl ze hem het volgende ogenblik naar het leven staan. De
auteur last regelmatig natuurbeschrijvingen in om de vordering van de reis te
laten zien – het Noorden wordt niet geografisch bepaald, de stad aan de rand
van de grote sneeuwvlakte heet Lapula, en Sami verplaatst zich steeds meer naar
gebieden met een gematigd klimaat. Voor de rest bestaat het verhaal
voornamelijk uit actie: vechten, ontsnappen, vluchten en vaak met listen en
lagen uit de klauwen van de vijand blijven.
De grote troef hierbij is het
relaas van vriendschappen die worden gesloten en de moed van de personages om
voor elkaar door het vuur te gaan. Dat daarbij wat kromme redeneringen worden
gehanteerd en dat er vaak gezondigd wordt tegen de specifieke natuur van een of
andere diersoort, en dat Sami, die als enige welp in een afgelegen gebied is
opgegroeid, sommige dieren- of mensendingen de ene keer wel en de andere keer
niet vanzelfsprekend vindt, het zal jonge lezers allemaal niet opvallen. Sami
krijgt bijvoorbeeld noten, bessen, appels en paddenstoelen aangeboden door de
wezels in de hoop dat hij hen niet zal opeten, terwijl ze nadien het huis van
de jager binnendringen en naar buiten komen met een sliert overheerlijke worstjes.
Het feit dat zowel vossen als wezels zich vooral voeden met dierlijke eiwitten
past niet binnen het verhaal, maar als de jager het wild al in de worstjes
heeft gedraaid, kan het wel. Sami vindt ze zelfs zo lekker dat hij denkt: ‘Als
ik een mens ben… dan eet ik alleen nog maar worstjes.’
De taal is overwegend rechttoe rechtaan en verdriet wordt
al snel vertaald in praktische bezorgdheden van hoe het nu verder moet, wat bij
de lezer zorgt voor betrokkenheid en een bijna vanzelfsprekende identificatie.
Geen grote literaire aspiraties dus, maar puur leesplezier met wat levenslessen
en maatschappijkritiek die ook wel eens wordt ontkracht zoals in het volgende
voorbeeld: Sami en zijn vriendje bevrijden een merrie die door de mens tot
slaaf is gemaakt en beslagen met hoefijzers. Ze is niet meer welkom bij de
wilde kudde, maar blijkt dankzij die hoefijzers net goed te kunnen rennen op een
ruige bodem. Wezel legt uit: ‘Mensen beslaan hun paarden niet als teken van
slavernij, maar om hun hoeven te beschermen tegen scherpe stenen en ruw
terrein, zodat ze zelfs op deze rotsachtige grond veilig kunnen rennen. Je
hoefijzers zijn echt niet iets om je voor te schamen. Je hebt ze misschien
nooit gewild, maar ze zijn wel een nuttig hulpmiddel.’
Sami en de maansteen is
het eerste deel van een tweeluik, zo staat in het nawoord. Of White Fox voldoende
stof biedt voor een langere reeks, laat de auteur nog in het midden. Intussen
wordt de Nederlandse vertaling van dat tweede deel al aangekondigd bij Lannoo
in februari 2025, en op het internet kun je in het Engels en het Duits al zes
titels vinden.
Chen Jiatong: White Fox. Sami en de maansteen, Lannoo, Tielt 2024, 244 p. ISBN
9789401433310. Vertaling van Dilah and the moonstone door Aleid Van
Eekelen-Benders
deze pagina printen of opslaan