Non-fictie

BOEKEN NR. 5, MEI 2025

Jeanette Wagenaar: Gooilust

door Erick Kila

Nog niet eens zo heel lang geleden bestond in Nederland en België een fundamentele rechtsongelijkheid van staatswege tussen mannen en vrouwen. Mannen trokken in het maatschappelijk verkeer steevast aan het langste eind en in het bijzonder de positie van de gehuwde vrouw was op een zeer onrechtvaardige manier geregeld. Het principe van de maritale macht van de echtgenoot (het hoofd van de echtvereniging) lag daaraan ten grondslag: zo werd de vrouw door het huwelijk handelingsonbekwaam. Ze moest bijvoorbeeld voor aanschaf van kleding etc. toestemming en geld vragen aan haar man. Ook mocht ze geen eigen bankrekening hebben. Pas in 1956 (Nederland) en in 1958 (België) werd de handelingsonbekwaamheid van de gehuwde vrouw afgeschaft.
 
Gooilust van Jeanette Wagenaar (Hilversum, 1982) combineert elementen van een historische roman met degelijk historisch onderzoek en dat levert een boeiend verslag op van wat maritale macht uitrichtte in een hogere kring in het Gooi in de decennia rond 1900. ‘De stille strijd van Louise Blaauw - Six’ is de ondertitel die Wagenaar koos, een toevoeging die boekdelen blijkt te spreken.
 
De hoofdpersonen van deze geschiedenis wonen in het Gooi (het zuidoosten van de provincie Noord Holland) en zijn buren van elkaar. Louise Six bewoont met haar familie het landgoed Hilverbeek, Frans Blaauw woont met familie op het aangrenzende Westerveld. In 1890 trouwen Louise en Frans. Het paar gaat wonen op Westerveld. Een innige verbintenis is zeker niet het gevolg. Frans besteedt vrijwel uitsluitend aandacht en tijd aan zijn collectie exotische dieren. Louise ziet daarom aanleiding om haar zieke oude tante Margaretha Corver Hooft intensief bij te staan. Ze vertoeft veel op het nabij gelegen landgoed van tante, Gooilust.
 
In 1895 sterft Margaretha en erft Louise Gooilust. Meteen flakkert de belangstelling van Frans voor zijn echtgenote op. Hij verkneukelt zich over de vele mogelijkheden die Gooilust heeft voor zijn uitgebreide verzameling dieren en planten. Er wordt dan ook verbouwd en verhuisd.
 
Het is goed om te beseffen dat Louise in 1890 buiten gemeenschap van goederen was getrouwd. Gooilust en haar overige bezittingen stonden dus op haar naam. Helaas had zij daar in de praktijk niet veel aan. Als gehuwde vrouw was ze immers ‘handelingsonbekwaam’ en had haar echtgenoot het feitelijke beheer over haar eigendommen.
 
Nadat Blaauw Gooilust geheel naar zijn smaak, en op kosten van Louise, had aangepast, verflauwde zijn aandacht voor zijn partner. Hij ontpopte zich stapsgewijs als een potentaat die zijn echtgenote compleet overheersde en buitensloot van een normaal leven op nota bene haar eigen landgoed. Het zachte karakter van Louise zorgde er mede voor dat ze zich steeds schikte in de vernederingen en krenkingen die manlief haar aandeed. Ze kon weinig uitrichten tegen de berekenende Blaauw. In 1905 slaagde hij er na een charmeoffensiefje zelfs in om Louise een hypotheek te laten nemen op Gooilust. Uiteraard werd het vrijgekomen geld geniepig aan nieuwe plannen voor de dierencollectie besteed, waarna een volgende ijskoude periode in de gezinssituatie intrad.
 
Als Blaauw in 1910 stappen gaat zetten om zijn vrouw, wegens krankzinnigheid, op te laten nemen in een inrichting, worden Louise en haar familieleden wakker geschud. Ondanks een aantal door Blaauw geinitieerde tijdelijke opnames in ‘sanatoria’, slaagt hij er niet in om Louise krankzinnig te laten verklaren. Zij gaat uiteindelijk met haar trouwe kamermeisje Keetje in Zeist wonen. Vanaf dan kunnen we eigenlijk spreken van het begin van Louises ‘stille strijd’ tegen wat haar aangedaan werd, een verzet dat uiteindelijk tot een verrassend resultaat zal leiden.
 
Om een levendig beeld te schetsen van alle ontwikkelingen zet Wagenaar zowel historisch materiaal (persoonlijke brieven en aantekeningen van verschillende betrokkenen) als literaire middelen in. Ze doet dit overtuigend en op basis van de feiten. Gooilust is niet in de laatste plaats een liefdevol monumentje voor Louise Six, een vrouw die de maatschappelijke en juridische mores van haar tijd tegen zich had, maar die zich niet tot willoos slachtoffer liet maken.
 
Jeanette Wagenaar: Gooilust, De Kring, Amsterdam 2025, 224 p. ISBN 9789462973091

deze pagina printen of opslaan