Nederlands proza

BOEKEN NR. 9, NOVEMBER 2025

Henk Groenewegen: Gezien

door Jooris van Hulle

‘Ze hebben mijn ogen uitgestoken. Nog geen vierentwintig uur nadat zij koningin is geworden.’ Aan het woord in deze openingszinnen van Gezien is Isabelle Blanchet, die twintig jaar nadat de Oostenrijkse Marie-Antoinette koningin van Frankrijk is geworden, terugdenkt aan wat haar leven bepaald heeft. Centrale gebeurtenis hierin is het feit dat zij ooit Marie-Antoinette als kroonprinses naakt heeft gezien toen die op de brug over de grensrivier van kleren diende te wisselen, of: van Oostenrijkse tot Franse werd. Met bijzonder veel empathie belicht Henk Groenewegen in zijn novelle de manier waarop de kleine mens leeft en werkt en wroet in de schaduw van de ‘grote’ geschiedenis.
 
Het zijn de mensen die in de marge leven en aan wier levensgeschiedenis doorgaans achteloos wordt voorbijgegaan. Binnen de korte hoofdstukken waaruit de novelle is opgebouwd, worden afwisselend de dramatis personae opgevoerd. Groenewegen houdt de ontwikkelingslijn van zijn verhaal goed in de hand, in die zin dat de afzonderlijke lotgevallen van de betrokkenen gaandeweg in elkaar vervlochten raken. Wie daarbij aan bod komt: Isabelle uiteraard, en verder de keukenhulp Mathilde, Isabelle’ s moeder Adelaïde, de ‘kleine’ soldaat Jean die net voor bij Isabelle de ogen werden uitgestoken, haar mocht ontmaagden, en zelfs Knol, het paard dat voor de wagen wordt gespannen waarop Isabelle, haar vertrouweling Boris en Jean rond worden gereden.
 
Een van de hoogtepunten in het verhaal is de terechtstelling op de Place de la Révolution (de huidige Place de la Concorde) van Marie-Antoinette. Dan is het dat Isabelle ‘ziet’ en weet wat achter het feestgedruis schuilgaat: ‘Er ligt een bed van angst onder hun uitgelatenheid.’ Als Groenewegen het dan toch eens heeft over de hogere klasse, meer specifiek het koningshuis, dan ligt het niet zozeer in zijn bedoeling de pracht en de praal te beschrijven, maar weer – en hier ligt toch een bepaalde parallel met het leven van Isabelle en de anderen – de eenzaamheid en de ermee gepaard gaande ontoereikendheid van het voor hen voorbestemde leven op te roepen. Zo bijvoorbeeld over de kleine Louis, de latere koning, ‘het ongeziene kind’ (en zo wordt in tegenlicht het ‘geziene’ uit de titel in reliëf geplaatst), die ‘rare jongen’ die bij stervende dieren gaat neerknielen ‘om in de brekende ogen te kunnen kijken, om de laatste zucht over zijn wang te voelen strijken.’
 
Gezien is een fijne tekst die uitnodigt tot een herhaalde lectuur. Dan pas plooit het geheel zich open in zijn volle betekenis en schoonheid van de taal.
 
Henk Groenewegen: Gezien, Van Oorschot, Amsterdam 2025, 106 p. ISBN 9789028252059. Distributie New Book Collective

deze pagina printen of opslaan